امام علی (ع) چهار انگشتر در دست میکردند انکشتر یاقوت برای شرافت وزینتش،فیروزه برای نصرت ویاریش، حدید برای قوتش و عقیق برای حرز و دفع دشمنان و بلاها 

 

۱۳۹۸ جمعه ۳ خرداد -
22:15:41
صفحه نخست » فیروزانه
ویژه های فیروزه شاکری


آب و هوا
در حال حاضر قادر به نمایش آب و هوا نمی باشد

شهر

اوقات شرعی

 
اخبار و مقالات
گفت‌وگو با یک هنرمند فیروزه تراش

تاریخ ایجاد   دوشنبه 16 دي 1392  تعدادمشاهده  1560 بازگشت

 فیروزه؛ سنگی که آرامش می‌دهد

فیروزه، این گوهر زیبا را برخی سمبل موفقیت و شادکامی و آینده نیک دانسته‌اند که برای دارنده‌اش سلامت، زیبایی و عشق را به ارمغان می‌آورد. رنگ و زیبایی این سنگ از دیرباز مورد توجه جهانیان بوده است. از زمان‌های دور، نیشابور ایران مهد این گوهر گرانبها بوده است و سال‌های سال این سنگ با دستان هنرمندان فیروزه‌تراشان نیشابوری زینت‌بخش جواهرات بوده است.

 امروز نیز جوانان نیشابوری پیشه پدرانشان را دنبال و سنگ سخت را به گوهری درخشان تبدیل می کنند. یکی از این هنرمندان فیروزه تراش، سیدحسین حسین نیاست که 46 سال دارد و سال هاست در این حرفه به کار مشغول است.

گفت وگوی ما را با این هنرمند فیروزه تراش می خوانید.

چند سال است در کار فیروزه تراشی هستید؟

حدود 20 سال.

چند نوع فیروزه داریم؟

فیروزه نیشابوری را به دو دسته اصلی تقسیم می کنند:

عجمی؛ گرد و درشت است و دارای فیروزه خالص به رنگ آبی سیر که گرانقیمت ترین نوع فیروزه است.

شجری؛ این نوع فیروزه دارای رگه ها و نقش هایی به رنگ سیاه زرد و قهوه ای است و رنگ زمینه آن آبی، سبز و سبزآبی است.

کدام نوع بهتر است؟

فیروزه هر چه صاف تر، آبی تر و بدون رگه تر باشد گرانبهاتر می شود.

این سنگ جزو سنگ های قیمتی است یا نیمه قیمتی؟

الان جزو سنگ های نیمه قیمتی می دانند، ولی فیروزه عجمی درجه یک نیشابور قیمتش با برلیان برابری می کند.

مگر قیمتش چقدر است؟

ما فیروزه ای داریم که دو گرم بیشتر وزنش نیست، اما بالای 10 میلیون تومان قیمتش است.

فیروزه چند رنگ دارد و کدام رنگ مرغوب تر است و طرفداران بیشتری دارد؟

رنگ های متفاوتی دارد؛ از آبی بسیار کمرنگ متمایل به سفید شروع می شود تا آبی بسیار پررنگ و سبز کمرنگ تا پررنگ، در واقع این سنگ طیف های رنگی متفاوتی دارد، ولی هر چه فیروزه آبی تر باشد گرانتر است.

درباره تاریخچه این سنگ چه می دانید؟

طبق آخرین کشفیاتی که در یکی از تپه های نیشابور انجام گرفت، جسد فردی کشف شد که در کمربندش فیروزه به کار رفته بود. مشخص شد این سنگ متعلق به 5300 سال پیش از میلاد مسیح است و استخراج فیروزه احتمالا از همان دوران مرسوم بوده است.

نشانه های مرغوبیت فیروزه خوب چیست؟

هر چه آبی تر و بدون رگه تر و برجسته تر یعنی قلوه ای باشد، گرانبهاتر است.

اما بازار پر از فیروزه های چینی است که آبی پررنگ هستند. چطور اصل را از بدل تشخیص دهیم؟

مشخصه اصلی فیروزه نیشابور این است که باید هم پشت و هم روی سنگ رگه هایی وجود داشته باشد. رگه های پشت سنگ عمدتا سفید، قرمز یا خاکستری است.

فیروزه چینی رگه ندارد؟

آنها مواد سیاهی را به سنگ تزریق می کنند، اینها رگه نیستند. وقتی فیروزه چینی را در دست می گیرید سبک تر از فیروزه نیشابور است.

بجز فیروزه چینی چه فیروزه های دیگری در بازار وجود دارد؟

بتازگی فیروزه کرمان هم در بازار زیاد شده که خصوصیاتش خیلی به فیروزه نیشابور نزدیک و تشخیص اصل از بدل آن برای افراد مبتدی عملا ممکن نیست و باید حتما فروشنده بگوید که این فیروزه متعلق به کرمان است یا نیشابور.

برخی فروشندگان فیروزه را روی آتش می گیرند و تغییر نکردن رنگ را دلیل خالص بودن آن می دانند.

نه، اینها همه برای فریب مشتری است. فیروزه سنگ است و سنگ هم براحتی در برابر حرارت تغییر رنگ نمی دهد. شما اگر روی فیروزه چینی هم کبریت بگیرید هیچ اتفاقی برایش نمی افتد.

بعضی می گویند فیروزه خواص درمانی دارد. نظر شما در مورد این موضوع چیست؟

از نظر طبی بیشترین خواص این سنگ را آرامش بخشی می دانند. شما وقتی انگشتری از فیروزه داشته باشید همیشه دوست دارید به آن نگاه کنید و نگاه کردنش آرام ترتان می کند. به نظرم این هم به دلیل رنگ آبی این سنگ است البته برای درمان فشار خون نیز توصیه شده است.

این سنگ در چه شرایطی تشکیل می شود و بجز نیشابور در کجا فیروزه داریم؟

این سنگ از نوع سنگ های آذرین و آتشفشانی است. یعنی در زمان تشکیل به صورت مواد مذاب از درون زمین به سطح زمین رسیده و در لایه های سطحی زمین نفوذ کرده است. معدن به صورت تونل است، وقتی وارد تونل می شوید سنگ را به صورت رگه ای می بینید که در شکاف های بین سنگ های دیگر قرار دارد. همان طور که گفتم بجز نیشابور پنج سال است در کرمان هم فیروزه اکتشاف می شود. در دامغان سال هاست به کشف فیروزه اقدام می کنند، ولی قدیمی ترین و مرغوب ترین فیروزه جهان تنها به نیشابور تعلق دارد.

شنیده ایم اکتشاف به صورت انفجاری انجام می شود و بخشی از سنگ در انفجار از بین می رود. شما اطلاعی از نحوه اکتشاف دارید؟


بله. متاسفانه این موضوع درست است. با دینامیت معدن را منفجر می کنند، بعد داخل می شوند و فیروزه ها را از بین سنگ ها جدا می کنند. متاسفانه بخش زیادی از سنگ از بین می رود و موج انفجار به سنگ ضربه می زند و ما در موقع تراش خیلی با مشکل مواجه می شویم.

چه مشکلی؟

این سنگ ها چون ضرب دیده اند، دائم می شکنند و به همین دلیل کلی ضرر می کنیم. چون ما سنگ را کیلویی می خریم.

حدود قیمت سنگ خام را می توانید بگویید؟

از کیلویی صد هزار تومان تا کیلویی 30 میلیون تومان بر حسب نوع سنگ متفاوت است.

شیوه های تراش به چه صورتی است و اصلا چند نوع تراش داریم؟

سنگ های استخراج شده از معدن به صورت توده های به هم پیوسته فیروزه است که به آنها سنگ راف یا خام می گویند و هرچه رگه ها و توده های سنگ بیشتر باشد ارزش آن بیشتر است. همان طور که گفتم در این حالت سنگ ها به صورت کیلویی خرید و فروش می شود. در مرحله بعد نوبت به جدا سازی رگه از سنگ های اضافه که فیروزه ها را احاطه کرده می رسد. این عملیات توسط دستگاهی به نام چرخ تیز بر فیروزه انجام می شود. این دستگاه دارای تیغه ای از جنس فولاد است که سختی بالایی دارد تا بتواند فیروزه و سنگ های اطرافش را براحتی برش دهد. همراه با برش سنگ، دستگاه روی سنگ و تیغه آب سرد می ریزد تا از ایجاد جرقه و گرمای زیاد جلوگیری کند. استاد تراشنده باید در این مرحله حتما از عینک و لباس مخصوص استفاده کند؛ چون امکان پرتاب سنگریزه ها به صورت و بدن بسیار زیاد بوده و همچنین تیغه برنده دستگاه بسیار خطرناک است.

از این رو این مرحله از تراش بسیار حرفه ای و مشکل است. در صورتی که تراشنده از مهارت کافی برخوردار نباشد جدا از این که ممکن است به خود آسیب برساند، ممکن است باعث ایجاد ترک در رگه فیروزه شود. پس از آن که رگه های فیروزه از سنگ جدا شد به آن سنگ تیزبر شده می گویند. این سنگ ها در مرحله بعد باید توسط چسب های مخصوص آغشته شوند تا استحکام کافی برای تراش را پیدا کنند. البته ناگفته نماند این چسب ها در مرحله آخر همه از فیروزه جدا می شود. پس از چسب کاری سنگ ها از لحاظ سایز به دو دسته تقسیم می شوند. سنگ هایی که ریز هستند و امکان نگهداشتن آنها در میان انگشت ها جهت تراش وجود ندارد، این نوع سنگ ها را روی چوب حصیر می چسبانند تا از چوب به عنوان دستگیره برای نگهداشتن سنگ در دست استفاده شود و به آن سرچوبی گفته می شود و سنگ های درشت تر را که با دست امکان نگهداشتن آن باشد جدا سازی می کنند سپس توسط دستگاهی دیگر که چرخ تراش نام دارد و دارای یک تیغه از جنس فلز که دارای سختی زیادی است فیروزه ها را به صورت اشکال مختلف تراش می دهند. در این مرحله فیروزه شکل کلی خود را پیدا کرده و تمام پستی و بلندی های آن گرفته می شود و آماده سمباده زنی می شود. در این مرحله توسط دستگاهی دیگر به نام چرخ سمباده که دارای یک صفحه متحرک که سطح آن از سمباده پوشیده شده است، سطح فیروزه ها سمباده زنی می شود که به صورت صاف و صیقل خورده درآید. در این مرحله فیروزه تمام برآمدگی های خود را از دست می دهد. در مرحله بعدتوسط دستگاهی دیگر به نام چرخ جلازنی که دارای یک صحفه گردان که سطح آن از چرم طبیعی پوشیده شده است، فیروزه ها جلازنی می شوند و سطح فیروزه ها به صورت براق و زیبا در می آید. در این مرحله فیروزه ها آماده عرضه به دوستداران این نگین منحصر به فرد است.

برای تراش یک نگین انگشتر چقدر وقت می گذارید؟

ما به صورت کلی کار تراش را انجام می دهیم؛ مثلا در مرحله اول یک کیلو سنگ را حبه می کنیم بعد مراحل بعدی به ترتیب تکرار می شود.

تراش فیروزه به جز زیورآلات برای کارهای دیگر هم استفاده دارد؟

نه، ما بیشتر برای زیورآلات تراش می دهیم.

تراش سنگ های قیمتی در همه جای دنیا برای تراشکار درآمد بالایی دارد. درآمد شما چقدر است؟

تا 12 سال پیش معدن فیروزه در اختیار وزارت صنایع و معادن بود. از 12 سال پیش معادن را به بخش خصوصی واگذار کردند، خودمان شرکت تعاونی ایجاد کردیم که حدود 360 نفر هستیم و معدن را 25 ساله از دولت اجاره کرده ایم و چون همه کارکنان بازنشسته معدن هستند خبره کار هستند و الحمدلله معدن از زمانی که به دست مردم اداره می شود، هم سودآورتر شده و هم جوانان زیادی در این حرفه مشغول شده اند. اما واقعیت این است که هیچ کس از دل سنگ خبر ندارد و ما نمی دانیم از یک تکه سنگ چه مقدار می توانیم سنگ تراش خورده در بیاوریم. این کاملا شانسی است؛ در اصطلاح مردم محلی در قدیم به فیروزه «روزقی» می گفتند که از رزق می آمده یعنی روزی ای که خداوند به تو می دهد و فیروزه نیز بعد از تراش قیمت گذاری می شود، بنابراین به این بستگی دارد که از دل سنگ چه درمی آورید، ولی در سال های اخیر درآمد فیروزه تراش ها خوب شده چون مردم به سنگ هایی مثل فیروزه روی آورده اند این کار رونق گرفته است.

فیروزه نیشابور صادر هم می شود؟

آمریکا و مصر نیز فیروزه دارند، ولی مرغوب ترین فیروزه متعلق به ایران و نیشابور است. سنگ خام به هیچ وجه صادر نمی شود، اما سنگ تراش خورده صادر می شود، البته آمار دقیقی نداریم و بیشتر توسط مسافران از کشور خارج می شود. این که تصور کنید ما مثل فرش یا پسته صادرات فیروزه داریم به این شکل نیست. مسافران و تجار مثلا یک کیلو و دو کیلو سنگ تراش خورده را در بارشان به کشورهای حاشیه خلیج فارس یا کشورهای اروپایی یا هند و پاکستان می برند.

جواهرات فیروزه را چطور نگهداری کنیم؟

فیروزه تنها سنگ معدنی است که به مواد روغنی حساسیت دارد، چون منافذش حالت تخلخلی دارد و مواد روغنی را جذب خودش می کند، به مرور ایام باعث تغییر رنگ فیروزه می شود و وقتی تغییر رنگ داد سبز مات می شود و به این ترتیب قیمت و کیفیت فیروزه کاهش پیدا می کند. وقتی سبز مات شد اگر میلیون ها تومان هم داده باشید دیگر هیچ ارزشی ندارد. تنها راه نگهداری این است که از مواد روغنی حتی کرم و عطر و ادکلن دور نگه داشته شود. حتی در کمدی که عطر و ادکلن است نباید فیروزه را نگه داشت، البته تغییر رنگ در نگین فیروزه در نتیجه تابش نور آفتاب، تبخیر آب طبیعی موجود در فیروزه یا حتی در اثر مواد شیمیایی موجود در مواد آرایشی بانوان نیز رخ می دهد. در نتیجه بهتر است موقع شستن دست ها با مواد و شستن ظرف ها حتما انگشتر فیروزه را از دست خارج کنید اگر انگشترتان چرب شد بلافاصله آن را با آب گرم و پودر ماشین بشویید تا زود اثرات چربی پاک شوند. مهم ترین خطری که فیروزه را تهدید می کند، ایجاد خراش روی فیروزه، آب داغ و مواد شیمیایی خانگی است و دلیل آن نیز ترکیب هیدراتی در سنگ است. هرگز از تمیزکننده ها استفاده نکنید و از نزدیکی با مواد حاوی کلر نیز اجتناب کنید. آب و نور نیز باعث تغییر رنگ فیروزه می شود.


نظرات

نام شما:
نظر شما:
افزودن نظر